Trong khi thế giới vẫn đang cố gắng hiểu rõ tiềm năng của trí tuệ nhân tạo (AI), thì hai siêu cường hàng đầu – Trung Quốc và Mỹ – đã lao vào một cuộc cạnh tranh sống còn để giành quyền kiểm soát công nghệ định hình tương lai nhân loại.
Tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC 2025) ở Thượng Hải, Trung Quốc đã tung ra một đề xuất gây chấn động: thành lập tổ chức AI toàn cầu, với mục tiêu ngăn chặn việc công nghệ bị độc quyền bởi một vài quốc gia – ám chỉ rõ ràng tới tham vọng của Mỹ.
Cùng RG66 News khám phá diễn biến mới nhất của cuộc đối đầu công nghệ gay cấn nhất thế kỷ 21: Trung – Mỹ và cuộc chiến vì quyền lực AI.
Trung – Mỹ cạnh tranh quyết liệt: Một bên siết chip, một bên kêu gọi toàn cầu hóa
Trung Quốc: “AI không thể là cuộc chơi của riêng Mỹ”
Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường (Li Qiang) cảnh báo tại hội nghị WAIC:
“Nếu chúng ta cho phép độc quyền công nghệ và kiểm soát quá mức, AI sẽ trở thành một trò chơi chỉ dành cho vài quốc gia và tập đoàn lớn.”
Phát biểu được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ công bố kế hoạch hành động AI, với mục tiêu rõ ràng: trở thành quốc gia thống trị AI toàn cầu, bằng cách gỡ bỏ rào cản pháp lý, tăng tốc sản xuất chip, và tiêu chuẩn hóa phần mềm/hardware AI trên toàn thế giới.
Mỹ siết chặt chip – Vũ khí chiến lược trong cuộc đua AI
Không chỉ tuyên bố mục tiêu dẫn đầu, Mỹ còn áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc – yếu tố quan trọng cho việc huấn luyện và vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo.
Điều này đã gây ra tình trạng thiếu hụt chip trầm trọng tại Trung Quốc, khiến nước này phải nhanh chóng tìm cách tự lực về công nghệ bán dẫn, đồng thời kêu gọi thiết lập khuôn khổ AI toàn cầu công bằng hơn.
>>> Xem thêm: Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung & Mỹ – Việt | Tác động mạnh đến nền kinh tế toàn cầu
Cuộc đua AI Trung – Mỹ: Trung Quốc không chịu thua
Đầu tư mạnh tay, Trung Quốc bám đuổi quyết liệt
Trung Quốc không giấu diếm tham vọng trở thành siêu cường AI. Với hơn 5.000 doanh nghiệp AI và ngành công nghiệp AI trị giá khoảng 600 tỷ nhân dân tệ (~84 tỷ USD) vào tháng 4/2025, Trung Quốc đang vươn lên là đối thủ đáng gờm của Mỹ.
Trong giai đoạn 2013–2023, các quỹ đầu tư mạo hiểm nhà nước Trung Quốc đã bơm hơn 209 tỷ USD vào lĩnh vực này. Riêng năm 2025, ngân sách công dành cho AI dự kiến vượt 400 tỷ nhân dân tệ (tương đương 56 tỷ USD).
Dù vẫn kém xa Mỹ về đầu tư tư nhân (109,1 tỷ USD ở Mỹ so với 9,3 tỷ USD của Trung Quốc năm 2024), nhưng Trung Quốc lại vượt trội ở một số lĩnh vực như số lượng bằng sáng chế AI tạo sinh, công bố nhiều hơn toàn thế giới cộng lại từ năm 2017 đến nay.
Sáng chế và đổi mới: Trung Quốc vượt lên về số lượng bằng sáng chế AI
Theo dữ liệu từ Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), Trung Quốc đang dẫn đầu toàn cầu về số lượng bằng sáng chế trong lĩnh vực AI tạo sinh – vượt xa cả Mỹ, châu Âu và Nhật Bản cộng lại.
Startup AI Trung Quốc “gây bão” trong giới công nghệ
Sự xuất hiện của các công ty khởi nghiệp như DeepSeek và Moonshot AI cho thấy sức bật khủng khiếp của ngành AI Trung Quốc.
- DeepSeek R1: Phát triển chỉ với 5,6 triệu USD, nhưng đã vượt qua nhiều mô hình của Meta và Anthropic.
- Kimi K2 của Moonshot: Mô hình vừa ra mắt đã khiến giới công nghệ ngỡ ngàng khi có khả năng vượt cả sản phẩm từ OpenAI và Google.
Trung Quốc không chỉ đổ tiền mà còn tối ưu chi phí phát triển, thu hút sự chú ý toàn cầu về năng lực đổi mới vượt trội.
Theo Morgan Stanley, thị trường AI Trung Quốc dự kiến sẽ hòa vốn trong vòng 5 năm tới, với ROI đạt 52% – một tín hiệu cực kỳ lạc quan với nhà đầu tư quốc tế.
Lời kêu gọi hợp tác: Giải pháp cho thế giới giữa căng thẳng Trung – Mỹ?
ASEAN và chuyên gia toàn cầu ủng hộ quản trị AI chung
Tại WAIC, Tổng Thư ký ASEAN, Tiến sĩ Kao Kim Hourn, nhấn mạnh AI nếu không được kiểm soát tốt có thể trở thành mối đe dọa xã hội, tạo ra tin giả, deepfake và bất ổn an ninh mạng.
Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế cùng nhau hành động, nhấn mạnh AI có thể giúp Đông Nam Á tăng GDP từ 10–18% nếu khai thác đúng cách.
Cựu CEO Google: “Mỹ – Trung nên hợp tác, không đối đầu”
Ông Eric Schmidt, cựu CEO của Google, phát biểu:
“Là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, Mỹ và Trung Quốc nên hợp tác trong vấn đề AI để giữ thế giới ổn định, hòa bình và bảo đảm rằng AI luôn nằm trong tầm kiểm soát của con người.”
Một lời nhắn nhủ đậm tính nhân văn giữa cuộc chiến lạnh công nghệ đang leo thang từng ngày.
WAIC 2025 – Sân khấu lớn của cuộc cạnh tranh Trung – Mỹ
Sự kiện công nghệ hoành tráng với hơn 3.000 sản phẩm AI
Hội nghị năm nay quy tụ hơn 800 công ty công nghệ từ hơn 40 quốc gia, với hơn 3.000 sản phẩm AI, bao gồm:
- Robot đấm bốc G1 của Unitree
- Robot chó nhảy múa từ China Mobile
- Robot chơi mạt chược của PsiBot
- Kính thông minh AI đầu tiên của Alibaba
- Các mẫu AI mới từ Tencent, SenseTime
Những cái tên đình đám góp mặt
Không thiếu những tên tuổi lớn như Amazon, Alphabet (Google), Tesla từ Mỹ, cũng như các “ông lớn” Trung Quốc như Alibaba, Tencent, Keenon Robotics. Diễn giả gồm có Geoffrey Hinton, “cha đẻ của AI”, và nhà nghiên cứu Pháp Anne Bouverot.
Trung – Mỹ và cuộc chiến AI toàn cầu đã sang chương mới
Không còn là cuộc chơi trong phòng thí nghiệm, trí tuệ nhân tạo giờ đây là mặt trận công nghệ, kinh tế và địa chính trị. Trung Quốc không chỉ muốn bắt kịp, mà còn tham vọng dẫn đầu trong việc định hình luật chơi toàn cầu.
Trong khi Mỹ chọn cách thiết lập tiêu chuẩn của riêng mình, Trung Quốc đang dùng sức mạnh chính trị và cộng đồng quốc tế để xây dựng một trật tự AI đa phương. Cuộc đua chưa ngã ngũ, nhưng rõ ràng, AI đã trở thành chiến trường chiến lược thế kỷ 21.
