Trong nỗ lực được cho là nhằm tuân thủ phán quyết mang tính bước ngoặt của Tòa án Tối cao vào tháng 9/2023, chính quyền Hong Kong đã chính thức công bố một đề xuất khung pháp lý mới dành cho các cặp đôi đồng giới.
Tuy nhiên, thay vì được ca ngợi là tín hiệu tích cực cho quyền bình đẳng, bản đề xuất lại nhanh chóng châm ngòi cho làn sóng phẫn nộ trên diện rộng.
Cộng đồng LGBTTQ+ cùng nhiều tổ chức nhân quyền đã lên tiếng chỉ trích gay gắt, cho rằng đề xuất không chỉ “thiếu sót nghiêm trọng” mà còn vô tình hợp thức hóa một “hệ thống hai tầng” – nơi các cặp đôi đồng giới tiếp tục bị gạt ra bên lề pháp luật và xã hội.
Vì sao một bước đi được kỳ vọng lại trở thành tâm điểm tranh cãi? Cùng RG66 News khám phá toàn cảnh sự việc trong bài viết dưới đây.
Khung pháp lý hiện tại và thực trạng bất bình đẳng pháp lý
Các quyền lợi được công nhận một phần qua tòa án
Mặc dù hôn nhân đồng giới vẫn chưa được hợp pháp hóa tại Hong Kong, trong những năm qua, một số quyền lợi đã được công nhận thông qua các cuộc chiến pháp lý kéo dài và phức tạp:
- Quyền tiếp cận nhà ở công cộng
- Quyền thừa kế tài sản
- Quyền xin thị thực theo diện vợ/chồng
- Quyền được chăm sóc sức khỏe và quyết định y tế thay thế
Tuy nhiên, các quyền này không xuất phát từ chính sách chủ động của chính quyền mà chỉ được công nhận sau các phán quyết từ tòa án, khiến quá trình đòi quyền lợi trở nên gian nan và mất nhiều thời gian.
Phán quyết năm 2023: Mốc quan trọng nhưng chưa đủ
Tháng 9/2023, Tòa án Tối cao Hong Kong buộc chính phủ phải xây dựng một “khung pháp lý thay thế” nhằm công nhận “các quyền cốt lõi” cho các cặp đôi đồng giới trong vòng hai năm. Đây được xem là một chiến thắng pháp lý mang tính biểu tượng, nhưng việc thực hiện lại đang gây ra tranh cãi mới.
Đề xuất mới về hôn nhân đồng giới – Hạn chế và gây tranh cãi
Trong tuần qua, chính quyền Hong Kong đã công bố bản đề xuất khung đăng ký cho các cặp đồng giới. Tuy nhiên, thay vì được xem là một bước đột phá, nó lại bị các tổ chức nhân quyền chỉ trích là “thiếu toàn diện” và “chỉ làm cho có”.
Những quyền được đề xuất công nhận:
- Quyền thăm bệnh viện cho người bạn đời
- Quyền ra quyết định y tế thay thế
- Quyền hiến tạng
- Quyền sắp xếp hậu sự
Những quyền không được bao gồm:
- Quyền về nhà ở và sở hữu tài sản chung
- Quyền hưởng phúc lợi xã hội
- Quyền liên quan đến thuế và khấu trừ
- Quyền về bảo hiểm y tế
- Quyền nuôi con hoặc nhận con nuôi
Ngoài ra, đề xuất này cũng giới hạn đối tượng áp dụng khi ít nhất một trong hai người phải là cư dân Hong Kong, và phải có giấy chứng nhận kết hôn hoặc hợp pháp hóa ở nước ngoài.
Câu chuyện thực tế: Cặp đôi kết hôn tại Guam và hành trình đòi quyền lợi
Dino Wong – một nhà tâm lý học lâm sàng – và Geoffrey Yu – bác sĩ, là một trong số ít cặp đồng giới tại Hong Kong kết hôn hợp pháp tại Guam vào năm 2019. Dù nhận được sự ủng hộ từ gia đình và bạn bè, hôn nhân của họ không được công nhận tại Hong Kong.
“Lúc đó tôi là sinh viên, anh ấy là bác sĩ, nên việc kết hôn ở Guam giúp chúng tôi được công nhận phần nào,” Wong chia sẻ. Tuy nhiên, khi trở về Hong Kong, họ vẫn không có bất kỳ quyền lợi pháp lý nào, phản ánh tình trạng chung của hàng nghìn cặp đôi đồng giới khác.
Phản ứng gay gắt từ cộng đồng và các tổ chức LGBTTQ+
Các nhóm vận động quyền LGBTTQ+ nhận định đề xuất này không chỉ thiếu công bằng, mà còn làm sâu sắc thêm sự phân biệt giữa người dị tính và đồng tính.
Ông Jerome Yau – đồng sáng lập tổ chức Hong Kong Marriage Equality – nhấn mạnh: “Đề xuất này khiến người ta phải đi nước ngoài để được công nhận quyền cơ bản. Đó là điều phi lý và phụ thuộc vào quốc gia khác.”
Thống kê của tổ chức này cho thấy, hiện có hơn 100 sự khác biệt pháp lý giữa các cặp đôi dị tính và đồng tính trong ít nhất 21 lĩnh vực pháp luật, bao gồm: phúc lợi xã hội, quyền thuế, quyền về con cái và quyền sở hữu.
Phản ứng từ giới chính trị và xã hội – Chia rẽ sâu sắc
Các nhà lập pháp bảo thủ phản đối kịch liệt
Ngay cả với nội dung hạn chế, đề xuất vẫn bị nhiều nhà lập pháp bảo thủ tại Hong Kong chỉ trích là đe dọa đến “giá trị gia đình truyền thống”.
Ông Holden Chow – thành viên Đảng DAB thân Bắc Kinh – cho rằng: “Nếu cho phép đăng ký như vậy, sách giáo khoa sẽ phải dạy rằng Hong Kong công nhận hôn nhân đồng giới.”
Trong khi đó, bà Priscilla Leung gọi đây là “ngày đen tối” đối với văn hóa truyền thống, và kêu gọi chính quyền xin gia hạn thêm thời gian thực hiện phán quyết.
Chính phủ phản hồi và cam kết điều chỉnh
Trước làn sóng chỉ trích từ cả hai phía – cộng đồng LGBTTQ+ và các nhà lập pháp bảo thủ – Bộ trưởng Erick Tsang khẳng định chính phủ sẽ cải thiện đề xuất để có thể đạt được sự đồng thuận rộng rãi hơn trong xã hội và cơ quan lập pháp.
Hong Kong giữa ngã ba đường – Quyền con người hay giá trị truyền thống?
Hong Kong đang đứng trước một bài toán hóc búa: Làm sao để tuân thủ phán quyết pháp lý từ tòa án, bảo vệ quyền con người, đồng thời giữ gìn các giá trị truyền thống vốn có ảnh hưởng sâu rộng.
Dù có những cải cách nhỏ qua từng năm, tình trạng pháp lý cho người đồng tính tại đây vẫn kém xa nhiều khu vực phát triển khác ở châu Á, như Đài Loan – nơi đã công nhận hôn nhân đồng giới từ năm 2019.
Liệu Hong Kong có thể vượt qua định kiến và thay đổi?
Đề xuất mới của chính quyền Hong Kong được xem là bước khởi đầu, nhưng rõ ràng vẫn chưa đủ để mang lại sự công bằng cho cộng đồng LGBTTQ+.
Sự phản đối từ các tổ chức nhân quyền, các cặp đôi bị ảnh hưởng và thậm chí từ giới bảo thủ cho thấy rằng một giải pháp nửa vời sẽ không làm hài lòng bất kỳ bên nào.
Câu hỏi lớn đặt ra là: Liệu chính quyền Hong Kong có đủ dũng cảm để tiến một bước dài về phía trước – nơi nhân quyền và sự bình đẳng thực sự được đảm bảo cho tất cả mọi người, bất kể xu hướng tính dục?
