Một cuộc khủng hoảng ngoại giao mới đang cuộn lên tại châu Á, khi Nhật Bản bất ngờ phát cảnh báo an toàn cấp tốc cho công dân đang sinh sống và làm việc tại Trung Quốc.
Những lời khuyến cáo tưởng chừng chỉ xuất hiện trong các tình huống xung đột nay lại vang lên giữa hai nền kinh tế lớn nhất khu vực, khiến không chỉ giới ngoại giao mà cả các doanh nghiệp, du khách và cộng đồng người nước ngoài đều rơi vào trạng thái hoang mang cực độ.
Tâm điểm của tranh cãi bắt nguồn từ phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae liên quan đến khả năng Tokyo tham gia phản ứng quân sự nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan.
Một tuyên bố đơn lẻ đã làm dậy sóng cả khu vực, kéo theo một loạt động thái đáp trả từ Bắc Kinh, bao gồm cảnh báo công dân không đến Nhật, đình chỉ phim ảnh Nhật Bản, cắt chuyến bay và những lời công kích dữ dội trên truyền thông nhà nước.
Giờ đây, với hàng triệu người di chuyển giữa hai nước mỗi năm và vô số hoạt động kinh tế phụ thuộc vào sự ổn định song phương, câu hỏi đặt ra là: cuộc khủng hoảng này sẽ đi về đâu? Và ai sẽ là người chịu thiệt nhiều nhất? Cùng RG66 News tìm hiểu chi tiết tại bài viết dưới đây
Nhật cảnh báo công dân ở Trung Quốc giữa khủng hoảng ngoại giao
Giữa làn sóng chỉ trích và phản ứng dữ dội từ Trung Quốc, Nhật Bản đã đưa ra một trong những cảnh báo an toàn mạnh mẽ nhất dành cho công dân của mình.
Thông báo từ Đại sứ quán Nhật Bản tại Bắc Kinh không chỉ mang tính nhắc nhở thông thường mà mang màu sắc của một lời cảnh báo khẩn cấp, nhấn mạnh rằng môi trường an ninh dành cho người Nhật tại Trung Quốc đã trở nên bất ổn.
Nội dung cảnh báo và nỗi lo gia tăng trong cộng đồng người Nhật
Đại sứ quán yêu cầu người Nhật hạn chế tối đa xuất hiện tại các khu vực đông người, tránh tiếp xúc với nhóm đối tượng có biểu hiện bất thường, đồng thời không nên ra ngoài một mình.
Những lời nhắc nhở mang sắc thái như trong vùng chuẩn bị xảy ra xung đột đã khiến cộng đồng người Nhật tại Trung Quốc dậy sóng.
Đáng chú ý, cơ quan đại diện còn nhấn mạnh đến việc không để trẻ em ra ngoài mà không có người lớn đi cùng, cho thấy Tokyo đánh giá mức độ nguy hiểm đã vượt khỏi phạm vi tranh luận ngoại giao thông thường.
Việc truyền thông Trung Quốc liên tục công kích Thủ tướng Takaichi càng làm gia tăng lo ngại của người dân.
Quan hệ Nhật – Trung rơi vào điểm rạn nứt sâu nhất nhiều năm
Nguồn cơn của khủng hoảng được cho là nằm ở phát biểu của bà Takaichi trước Quốc hội Nhật Bản. Khi đề cập đến tình huống Trung Quốc tấn công Đài Loan, Thủ tướng Nhật nói rằng đây có thể là mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của Nhật Bản và có thể kích hoạt điều khoản phản ứng quân sự.
Không bất ngờ khi Bắc Kinh phản ứng dữ dội. Trung Quốc yêu cầu Nhật Bản rút lại phát ngôn, song Tokyo tuyên bố lập trường của họ “không thay đổi”, nhấn mạnh mong muốn giải quyết vấn đề Đài Loan bằng biện pháp đối thoại nhưng không phủ nhận nghĩa vụ an ninh.
Một quan chức cấp cao Nhật thậm chí đã được cử đến Bắc Kinh để hạ nhiệt căng thẳng, nhưng không có bất kỳ dấu hiệu đột phá nào. Đây được xem là cuộc đối đầu ngoại giao tồi tệ nhất giữa hai nước trong nhiều năm gần đây.
Truyền thông Trung Quốc công kích thủ tướng Nhật, môi trường thù địch tăng cao
Khi ngoại giao rơi vào bế tắc, truyền thông Trung Quốc đã bước vào cuộc chiến bằng những lời lẽ được đánh giá là “kịch liệt chưa từng có”.
Takaichi bị cáo buộc “gọi lại bóng ma quân phiệt Nhật Bản”
Hãng Tân Hoa Xã gọi Thủ tướng Takaichi là người “triệu hồi những con quỷ quân phiệt của quá khứ”, hàm ý cáo buộc Nhật Bản đang đi theo con đường quân phiệt từng gây ra chiến tranh thế giới.
Lời lẽ gay gắt này không chỉ nhằm vào cá nhân Thủ tướng Nhật mà còn gửi tín hiệu rằng Trung Quốc sẽ không xuống thang nếu Tokyo không thay đổi lập trường.
Thậm chí một nhà ngoại giao Trung Quốc tại Nhật còn đăng lời đe dọa trên mạng xã hội nhằm vào bà Takaichi – hành động khiến Nhật Bản phản ứng mạnh mẽ nhưng vẫn không thể ngăn cơn bão bình luận thù địch lan rộng tại Trung Quốc.
Doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc đứng trước nguy cơ gián đoạn
Những lời công kích trên truyền thông chỉ là bề nổi của tảng băng. Điều quan trọng hơn là môi trường xã hội trở nên nhạy cảm khiến doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc đứng trước nguy cơ bị tẩy chay hoặc gặp rủi ro trong vận hành.
Đại sứ quán Nhật buộc phải khuyến cáo công dân tôn trọng văn hóa sở tại, hạn chế tranh luận về chính trị và đặc biệt lưu tâm đến an toàn khi di chuyển.
Việc người Nhật bị yêu cầu “rời khỏi khu vực ngay lập tức nếu thấy điều gì đó bất thường” cho thấy Tokyo đã đánh giá môi trường rủi ro đã ở mức khó lường.
Trung Quốc cảnh báo công dân không đến Nhật – ngành du lịch Nhật lao đao
Nếu Nhật cảnh báo công dân ở Trung Quốc, thì Trung Quốc đáp trả bằng việc khuyến cáo người dân không đến Nhật. Và điều này ngay lập tức gây ra cú sốc lớn cho ngành du lịch Nhật Bản – một trụ cột quan trọng của kinh tế nước này.
Hàng trăm nghìn vé máy bay bị hủy, hãng bay dừng đường bay
Từ cuối tuần qua, các hãng hàng không lớn của Trung Quốc như Air China, China Eastern và China Southern đồng loạt hủy chuyến và cho phép khách đổi trả vé miễn phí đến cuối tháng 12.
Con số ban đầu cho thấy 491.000 vé bay đến Nhật đã bị hủy chỉ trong vài ngày, kéo theo sự sụt giảm mạnh của cổ phiếu du lịch Nhật Bản.
Sichuan Airlines thậm chí còn hủy kế hoạch mở đường bay mới tới Sapporo, ít nhất đến tháng 3 năm sau – một tín hiệu cho thấy Trung Quốc không có ý định giảm căng thẳng trong ngắn hạn.
Nhật mất 1/4 lượng du khách – cú đánh mạnh vào kinh tế hậu Covid
Trong 9 tháng đầu năm, Nhật đón 7,5 triệu du khách Trung Quốc, tương đương 25% tổng số khách quốc tế. Điều đó đồng nghĩa rằng bất kỳ biến động nào trong quan hệ Nhật – Trung đều lập tức ảnh hưởng đến doanh thu du lịch, nhà hàng, bán lẻ và dịch vụ lưu trú của Nhật Bản.
Việc Trung Quốc cảnh báo an toàn và hạn chế du lịch khiến Nhật có nguy cơ đánh mất nguồn thu hàng tỷ USD chỉ trong vài tháng. Đây là cú đánh đặc biệt nặng với các địa phương vốn phụ thuộc vào du khách Trung Quốc như Osaka, Tokyo, Hokkaido.
Trung Quốc đình chỉ phim Nhật, giáng đòn vào giao lưu văn hóa
Không chỉ du lịch bị tổn thương, lĩnh vực văn hóa – vốn là cầu nối giữa hai dân tộc – cũng đang trở thành nạn nhân của cuộc khủng hoảng.
Phim Nhật bị rút khỏi lịch chiếu – biểu tượng của sự lạnh giá quan hệ
Trung Quốc đã dừng hoặc trì hoãn ít nhất hai bộ phim Nhật sắp công chiếu, bao gồm:
- Crayon Shin-chan Movie: Super Hot! Scorching Kasukabe Dancers
- Cells at Work!
Phát trong vài tuần nữa, các phim này bất ngờ bị hoãn, với lý do “phù hợp với tâm lý xã hội hiện nay”. Truyền thông Trung Quốc gọi đây là “quyết định thận trọng”, hàm ý rằng bối cảnh không thích hợp để chiếu phim Nhật.
Văn hóa – lĩnh vực cuối cùng cũng không thoát khỏi cơn bão chính trị
Khi phim ảnh bị hoãn, sự giao lưu giữa hai dân tộc – vốn từng giúp làm mềm các xung đột chính trị – cũng đang bị bóp nghẹt.
Đối với Nhật, việc mất thị trường điện ảnh Trung Quốc là thiệt hại không nhỏ. Đối với Trung Quốc, việc hạn chế tiếp cận văn hóa nước ngoài có thể làm gia tăng khoảng cách hiểu biết giữa thế hệ trẻ hai nước.
Nhiều chuyên gia nhận định rằng khi văn hóa bị kéo vào xung đột, căng thẳng đã vượt qua ranh giới căng thẳng ngoại giao thông thường.
Lo ngại kinh tế gia tăng: Khoáng sản, chuỗi cung ứng và sự lệ thuộc nguy hiểm
Trong bối cảnh căng thẳng dâng cao, bài toán kinh tế trở nên đáng sợ hơn. Nhật Bản, vốn phụ thuộc lớn vào nguồn khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc, đứng trước mối lo bị Bắc Kinh sử dụng “đòn bẩy kinh tế”.
Nguy cơ bị siết nguồn cung khoáng sản chiến lược
Trung Quốc hiện là nhà cung cấp nhiều loại khoáng sản thiết yếu cho sản xuất điện tử, xe hơi và thiết bị công nghệ của Nhật. Việc Bắc Kinh từng nhiều lần dùng biện pháp hạn chế xuất khẩu để gây áp lực khiến Tokyo lo lắng điều này có thể tái diễn.
Bộ trưởng An ninh Kinh tế Nhật Bản Kimi Onoda thẳng thắn cảnh báo: “Việc phụ thuộc vào quốc gia có thể dùng biện pháp cưỡng ép kinh tế bất cứ lúc nào là nguy hiểm.”
Doanh nghiệp Nhật kêu gọi nối lại đối thoại trước khi quá muộn
Ba hiệp hội doanh nghiệp lớn nhất Nhật Bản đã gặp Thủ tướng Takaichi và hối thúc chính phủ ưu tiên ổn định quan hệ với Trung Quốc. Với môi trường kinh doanh đang lung lay, họ nhấn mạnh rằng:
“Ổn định chính trị là điều kiện tiên quyết cho trao đổi kinh tế.”
Tuy nhiên, với lập trường cứng rắn từ cả hai phía, nỗ lực làm dịu tình hình vẫn gặp nhiều rào cản.
Yếu tố an ninh quân sự: Senkaku – điểm nóng có thể bùng phát
Căng thẳng không chỉ dừng ở ngôn từ. Tại vùng biển quanh quần đảo Senkaku/Diaoyu, nơi hai nước cùng tuyên bố chủ quyền, tình hình đã trở nên đáng lo ngại hơn bao giờ hết.
Tàu hải cảnh Trung Quốc xâm nhập, Nhật lập tức ngăn chặn
Cuối tuần qua, tàu hải cảnh Trung Quốc đã đi vào vùng biển mà Nhật kiểm soát. Lực lượng tuần duyên Nhật lập tức triển khai biện pháp xua đuổi, tránh để tình hình leo thang thành đối đầu quân sự.
Dù kịch bản giao tranh khó xảy ra, nhưng việc Trung Quốc tăng cường hiện diện cho thấy Bắc Kinh muốn gửi thêm thông điệp rằng họ sẵn sàng gia tăng sức ép trong nhiều mặt trận.
Mỹ tuyên bố ủng hộ Nhật – bức tranh an ninh càng phức tạp
Mỹ, đồng minh thân cận của Nhật, tuyên bố sẽ bảo vệ Nhật theo hiệp ước an ninh song phương nếu Senkaku bị tấn công.
Đại sứ Mỹ tại Nhật nhấn mạnh: “Sự xuất hiện của tàu Trung Quốc không thay đổi cam kết của Washington với Tokyo.”
Tuyên bố này khiến tình hình thêm khó lường, bởi sự xuất hiện của Mỹ đưa căng thẳng Nhật – Trung lên tầm vấn đề địa chính trị toàn cầu chứ không còn là xung đột song phương.
>>> Xem thêm: Thế giới theo dõi cuộc gặp Trump và Tập | Mỹ-Trung trước ngã rẽ chiến lược
Nhật – Trung đang “đi trên lưỡi dao”
Cuộc khủng hoảng ngoại giao hiện nay không chỉ khiến công dân hai nước lo lắng mà còn đe dọa hàng loạt lĩnh vực từ du lịch, kinh tế, văn hóa đến an ninh khu vực.
Dù cả Tokyo và Bắc Kinh đều tuyên bố muốn đối thoại, nhưng thái độ cứng rắn và dòng sự kiện dồn dập cho thấy tình hình rất khó được hạ nhiệt trong ngắn hạn.
Một chuyên gia từ Đại học Cornell nhận định: “Hai nước đang đứng trên lưỡi dao. Chỉ cần thêm một động thái sai lệch, khủng hoảng có thể leo thang ngoài kiểm soát.”
Ở thời điểm hiện tại, cả khu vực châu Á đều đang dõi theo từng diễn biến mới, bởi kết quả của cuộc đối đầu này sẽ ảnh hưởng không chỉ đến Nhật Bản và Trung Quốc, mà còn đến trật tự kinh tế và an ninh của khu vực trong nhiều năm tới.
>>> Xem thêm: Phát ngôn bất ngờ của Takaichi châm ngòi căng thẳng Nhật-Trung
